Энэтхэгийн бурхан шашны номын мэргэд

Хутагт Асанга

Эрт цагт Гонда Пэлжид хэмээх хааны үед нэгэн гэлэн өөр нэг гэлэнг “Энэ эхнэр хүний ухаантай” хэмээн хэлсний гэмээр олон төрөлдөө эхнэр хүний төрөл авсаар хожим Буддхадака хэмээх хааны үед ч Пракамашила (Маш гэгээн жам ёст) хэмээх нэрт бирман эмэгтэй болон төржээ. Тэр үед бурханы шашинд гурван үе дайсан гарч шашин нийт хийгээд ялангуяа Авидармын ном ихээр буурсанд тэр эмэгтэй сэтгэл нь тэсвэрлэлгүй байсан бөгөөд хаан язгуурт нэгэн хүүтэй болсон түүнийг бурханы шашныг дэлгэрүүлэхийн тулд бурханы шашинд оруулжээ. Хүү зургаан жил болтол хичээн суралцаад номонд мэргэн болж архад багшаас илбэ хувилгааны торын авшиг авах цагт шидсэн цэцэг нь Майдар бурханы хөрөг дээр унасан тул Гүрвапарвата буюу Шувуун хөлт хэмээн алдаршсан уулын нэгэн хонгилд Майдар бурханыг арван хоёр жил болтол бүтээвч нүүрийг нь бодитой үзсэнгүй  тул уйдаад гадагш гарч, өөр нутаг руу явж байтал, Ацинта хэмээх хотын ойролцоо бөгсөн бие нь өтөөр дүүрсэн цээж бие нь зүгээр бөгөөд хүн рүү хуцагч тийм нэгэн өлөгчин нохойг үзээд нигүүлсэх сэтгэлээр өөрийн гуяны махаас хутгаар огтолж авч, түүндээ нохойн өтийг хийе хэмээн бодоод нүдээ аньж хэлээр өтийг авахаар нохойг гараар тэмтэрвээс нохой баригдсангүйд нүдээ нээж харвал өлөгчин нохой алга болж оронд нь Майдар бурхан заларч байхыг үзэв. Тэгэхэд Асанга Майдар бурханд “Би төдий чинээ их хичээж таныг бясалган атал та дөнгөж сая нүүрээ үзүүлэх тань юун бэ” хэмээн айлтгасанд Майдар бурхан “Тэр бол чиний өөрийн сэтгэлийн түйтгэр бузраас болсон юм. Одоо нигүүлсэхүй сэтгэлийнхээ хүчээр намайг үзсэн юм” хэмээн айлдав. Тэгээд Асанга багш Майдар бурханыг мөрөн дээрээ үүрч хот руу явбаас Майдар бурханыг хэн ч үл үзсэнд сая итгэв. Тэгээд Майдар бурхан Асангааг номт дээлээсээ бариулж нисээд Түшита (Гандан тэнгэрийн орон) оронд хүрээд тэнд Майдар бурханаас номыг сонсоод эргэж Замбутивд бууж ирээд Магадагийн Велүванагийн ойд Дхарманкурану (Номын ногоо) хэмээх хийдэд олон хуврагуудыг хурааж олон номыг айлдан зохиож, сэтгэл төдийтний (Читтамита) журмыг нээв. Бодисадвын гуравдугаар газрыг олж, лагшин найргийн зохилдох чимгээр ч чимжээ. Энэтхэгийн олон газраар аялан ном айлдаж, насныхаа сүүл үед Наландара хийдэд арван хоёр жил орчим сууж, тэрсүүдийн олон хүнийг бурханы шашинд оруулжээ. Их хөлгөний шашныг ихээр дэлгэрүүлсэн гэх бөгөөд Ражгир хотод нирваан болжээ.

Энэтхэгийн бурханы шашны номын мэргэд

Нагаржуна багш 

Энэтхэгийн өмнө зүгийн Видарбха хэмээх нутгийн нэгэн бирманы гэрт мэндэлжээ. Түүнийг төрөх үед залагдан ирсэн шинжээч хүн “Зуун эгэл хүнд идээ ундаа өгвөл долоо хоног наслах, зуун бирманд цав цай баривал долоон сар наслах, зуун гэлэнд цав цай өргөвөл долоон жил наслах болно” хэмээн өгүүлсэнд эцэг эх хоёр нь зуун гэлэнд цав цай өргөснөөр долоон жил наслав. Хүүгээ долоон нас хүрэх үед хүүгээ харсаар үхүүлэхийг үл хүсэн өөр нутаг тийш төөрүүлж явуулав. Хүү явсаар Наландара хийдэд хүрч Сараха лугаа уулзсан бөгөөд Сараха түүнд Аюуш бурханы авшиг өгч тарнийг уншуулснаар нас нь нэмэгдээд, тэгээд Рахула хэмээх ламаас найман насандаа тойн сахил хүртжээ. Сарахагаас “Нууц хураангуйн авшиг”, увдис зэргийг сонсож их мэргэн болов. Арван есөн насандаа урьдах сахилын багшаас гэлэн сахил хүртэж, Балдан-Лочин хэмээх нэртэй болов. Мажаа-чэнмо, Гүргэллхаму бурханы шидийг олж, ялангуяа Бхалава хэмээх хүнээс төмрийг алт болгон хувиргах эдийг олж авчээ. Гэвч түүгээр алт болгон хувиргаж эс чадаад архи худалдагч нэгэн хүнээс увдисыг нь сонссоноор төмрийг алт болгон хувилгаж чадах болжээ. Нэгэн удаа их ган болоход Наландара хийдийн нярав болж, хувилгасан алтаа худалдаад  хуврагуудын цав цайг арван хоёр жил болтол бэлтгэсэн байна. 

Нэгэн удаа ном номлон сууж ахуй үед Дакика хэмээх лусын хоёр охин хүний оронд ирж түүнээс ном сонсоод лусын орондоо урин залснаар хүрч очоод сүүлээсээ бага зэрэг дутуу Юмын боть судар, тарнийн олон номыг энэ хүний оронд залж авчирсан тул Нагаржуна буюу Лусын бүтээлч (төвдөөр Лүдүв) хэмээн алдаршчээ. Энэтхэгийн Наландара хийдийн дэргэд зуун найман сүм барьжээ. Хожим Энэтхэгийн өмнө зүгт орших Цогийн уул буюу Ширинагара хэмээх газар, Дар эх бурханы зарлигаар нямба бүтээл хийж байхад нь Шанкара буюу Амгалан явдалт хэмээх хааны бага хүү Басу-Шанти хэмээгчид эх нь муу арга зааж өгч, Нагаржунагийн тэргүүнийг гуйлгасанд өглөг болгон өгөөд, Диваажингийн орноо залрав хэмээн өгүүлдэг. Мөн бас тэргүүнийг нь их биеэс нь гурав, дөрвөн бээрийн зайтай хаясан бөгөөд хожим Шамбалын дайн болох цагт (Бурханы шашны ном зохиолд дурдсанаар бол тэрхүү Шамбалын дайн нь 2423 он орчим болно гэнэ) нийлж амилан босоод амьтанд туслана хэмээсэн домог байдаг. Ханд чин вангийн Дамба аграмбын зохиосон Шамбалын орны тухай өгүүлсэн номонд дурдсанаар бол, Өндөр гэгээний дээд дүр Жонан Даранатын багш нь Нагаржунагийн тэргүүн болон их биеийг үзсэн гэх бөгөөд ягчис бээр тус тусад нь чулуун байшин барьсан нь эдүгээ ойртоод нэгэн бээр төдий болсон байх агаад тэрхүү чулуун байшин нь үүдгүй, хоёр байшингийн хана хоорондоо нийлээд нэгэн цул хад аятай болсон байх ба цонхоор нь харвал тэргүүн, их бие хоёр нт утс тусдаа ширээн дээр байна хэмээн айлдсан тухай өгүүлжээ. (Дайчин вангийн Дамба аграмба, Шамбалд зорчсон нууц тэмдэглэл, Шамбал нийгэмлэг, 2006 он, УБ хот, 82-р тал)  Наян дөрвөн шидтэний түүхэнд өгүүлснээр бол Майдар бурханыг заларч ирэх цагт амилна гэжээ.